Η Μαρία Τσιάκα Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών συνομιλεί με τη Μαρία Χριστοδούλου



Η Μαρία Τσιάκα σπούδασε Ψυχολογία, έχει εκπαιδευτεί και στη Συστημική Ψυχοθεραπεία, ενώ είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Ψυχολογικής Ιατρικής και Ψυχιατρικής του Institute of Psychiatry, King’s College London. Επίσης, είναι μέλος διαφόρων Συλλόγων και Οργανισμών, όπως EFTA (European Family Therapy Association), ECED (European Council on Eating Disorders), AED (Academy of Eating Disorders), IAEAP (International Association for Eating Disorders Professionals).

Κα Τσιάκα πως ξεκίνησε η ενασχόληση σας με τις διατροφικές διαταραχές;

Αρχικά να πω ότι ήταν μια τυχαία στιγμή, η οποία σταδιακά με οδήγησε στην ενασχόληση μου με τις διατροφικές διαταραχές. Η επαγγελματική μου σταδιοδρομία ξεκίνησε στο χώρο της απεξάρτησης εφήβων από ναρκωτικά το 1995. Κάποια στιγμή το 1996 αποφάσισα να κάνω μια δίαιτα (σημειωτέον η τελευταία που έκανα στην ζωή μου) και βρέθηκα ανάμεσα σε γυναίκες που εξέφραζαν έντονα συναισθήματα ενοχής και βίωναν τρόμο απέναντι στην ζυγαριά και τον διαιτολόγο επειδή παραβίασαν την δίαιτα.

Σε εκείνη την δεδομένη στιγμή κάποιες συμπεριφορές των γυναικών έμοιαζαν πολύ με εκείνες των χρηστών. Και έτσι ορμώμενη από αυτή την διαπίστωση, άρχισα να μελετώ συστηματικά την ψυχολογία των γυναικών σε δίαιτα, καθώς και τις αρνητικές επιπτώσεις της δίαιτας. Ενώ ταυτόχρονα άρχισα να συνεργάζομαι με διαιτολόγους με στόχο την αξιολόγηση των κίνητρων των πελατών τους, για την απώλεια βάρους. Περίπου 1 στις 2 είχαν εγκλωβιστεί στο φαύλο κύκλο της ψυχογενούς βουλιμίας δηλαδή περιορισμός τροφής – υπερφαγία -  ενοχών – μέθοδοι αντιστάθμισης (όπως πρόκληση εμετού, καθαρτικά, χάπια διαίτης). Σε αυτό το σημείο αντιλήφθηκα ότι πληρούσαν τα κριτήρια μιας σοβαρής ψυχικής νόσου δηλαδή της διατροφικής διαταραχής.

Ήταν μια τεράστια πρόκληση για μένα να εξειδικευτώ στο τομέα των διατροφικών διαταραχών, κυρίως σε μια χρονική περίοδο που ήταν σχεδόν άγνωστος στον Ελλαδικό χώρο. Οπότε η μοναδική μου λύση ήταν να αναζητήσω γνώση και εκπαίδευση εκτός πυλών για να βοηθήσω αποτελεσματικότερα τις ασθενείς μου. Καθώς είμαι η πρώτη Ελληνίδα διδακτορική φοιτήτρια στην ομάδα της Professor Janet Treasure στο Ινστιτούτο Ψυχιατρικής του Λονδίνου και η πρώτη Ευρωπαία ειδικός που εκπαιδεύτηκε και εφαρμόζει το πρωτόκολλο του Οχάιο για την νευρική ανορεξία.  Αυτή τη στιγμή έχω την τιμή να συνεργάζομαι με εξαίρετες συνάδελφους στο χώρο των διατροφικών διαταραχών παγκοσμίως.

Έχω διαβάσει για την εκπαίδευση που λάβατε στην Αμερική και πως οι επιστήμονες εκεί κατέληξαν πως ενοχοποιείται ο εγκέφαλος για τις Δ.Δ.

Πρόκειται για μια καινοτομική εκπαίδευση σε μια πολύ οικογενειακή παρέμβαση που αφορά ασθενείς με νευρική ανορεξία και τις οικογένειες τους, βασισμένη στην νευροβιολογία του εγκέφαλου, η οποία  οφείλω να πω ότι ευθύνεται σε πολλά επίπεδα για την συμπτωματολογία άλλα και για τις  αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές των ασθενών. Μέσα στα τελευταία 15 χρόνια έχουν χαρτογραφηθεί οι περιοχές που πλήττονται στον εγκέφαλο από την ανορεξία. Αυτό βοηθάει εμάς τους ειδικούς να κατανοήσουμε καλύτερα τι ακριβώς συμβαίνει και να εντάξουμε στο θεραπευτικό πλάνο μας και τις βιολογικές διαστάσεις της νόσου. Χωρίς τροφή ο εγκέφαλος εμφανίζει βλάβες σε 8. Το πάνω μέρος του είναι σε υπερδιέγερση και το κάτω υπολειτουργεί. Φανταστείτε τον σαν ένα διώροφο σπίτι που το ισόγειο είναι 50 τετραγωνικά και ο πρώτος 200! Την ίδια στιγμή, οι νευρώνες λόγω έλλειψης γλυκόζης, σεροτονίνης και ντοπαμίνης δεν μεταδίδουν επαρκώς τα μηνύματα προς τον εγκέφαλο(το μήνυμα ψιθυρίζει). Αυτή η παρέμβαση πρωτοεφαρμόστηκε το 2012 από Αμερικανούς συναδέλφους στο Οχάιο και στη Καλιφόρνια (Σαν Ντιέγκο) με εξαιρετικά αποτελέσματα. Αυτή τη στιγμή πολλές οικογένειες από όλες τις πολιτείες των ΗΠΑ παρακολουθούν την συγκεκριμένη παρέμβαση, η οποία μάλιστα είναι αποδεκτή στο 85% των ασθενών και στο 97% των οικογενειών τους. Είναι μαγικό,δε, να την βιώνεις ως ειδικός αφού μέσα σε 40 ώρες δίνονται όλα τα εφόδια για να αντιμετωπίσουν επαρκώς στην πρώτη φάση την ασθένεια και ταυτόχρονα ο ασθενής, οι υποστηρικτές του και η θεραπευτική ομάδα βρίσκονται όλοι μαζί στην ίδια σελίδα με κοινή αφετηρία και στόχο.



Τι αλλάζει αυτή τη στιγμή στις δικές σας θεραπείες μιας και βρέθηκε ο βασικός " ένοχος";

Το μεγαλύτερο μέρος των παρεμβάσεων έχει τροποποιηθεί με βάση την νευροβιολογία του εγκεφάλου και συνεχίζουμε να ενισχύουμε τις συνεργασίες μας με πρότυπα κέντρα του εξωτερικού. Να γνωρίζετε βεβαίως ότι εφαρμόζουμε μόνο επιστημονικά βασισμένες θεραπείες.

Πρόσφατα, ολοκληρώθηκε η διημερίδα που οργανώσατε στο Ζάππειο. Πιστεύετε ότι τέτοιου είδους ενέργειες βοηθάνε στην πρόληψη της νόσου ή χρειάζεται να γίνει κάτι άλλο;

Σαφώς! Γιατί μόνο μέσα από τέτοιες εκδηλώσεις μπορεί το ελληνικό κοινό να σπάσει τους μύθους  γύρω από την νόσο αλλά και να μειωθεί και το κοινωνικό στίγμα. Χρειαζόμαστε μια συστηματική καμπάνια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης γύρω από το πρόβλημα. Ας μην ξεχνάμε ότι 780.000.000 άτομα  νοσούν από όλο το φάσμα των ΔΔ παγκοσμίως. Πρόκειται για μια θανατηφόρα νόσο με πολλαπλές επιπλοκές σε οργανικό και ψυχολογικό επίπεδο.

Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας ποιο ήταν το πιο δύσκολο περιστατικό που αντιμετωπίσατε μέχρι τώρα στην καριέρα σας και ποια ήταν η έκβασή του;

Δύσκολο ν’ απαντηθεί αυτή η ερώτηση. Διότι μαζί με τους ασθενείς μου έχουμε συνηθίσει τις δυσκολίες, καθώς η σίτιση  έχει γίνει αναπόσπαστο  μέρος της καθημερινότητα μου. Παρόλα αυτά θα έλεγα ότι όλες οι ασθενείς μου είχαν κάτι το ιδιαίτερο και εντυπωσιακό στα 21 χρόνια της κλινικής μου εμπειρίας. Αλλά ενδεικτικά θα σας περιγράψω πως μια ασθενής με 15 χρόνια στην ανορεξία, εξαιτίας του πολύ υψηλού δείκτη ευφυΐας της, είχε καταφέρει να παραπλανήσει όλους τους ειδικούς συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας ομάδας, αποκρύπτοντας με μαεστρία θα έλεγα, πολύ σοβαρά συμπτώματα. Το πιο εντυπωσιακό ήταν ότι ενώ τα είχαμε αποκαλύψει μέχρι τελευταία στιγμή αρνιόταν την αλήθεια. Δυστυχώς πολύ συχνά, η νόσος μέσα στο πλαίσιο της αποφυγής, βυθίζει τον ασθενή σε μια ατέρμονη απόκρυψη της πραγματικότητας με στόχο την παραμονή στην ασθένεια, χρησιμοποιώντας βέβαια την θεραπεία ως άλλοθι για την διατήρηση της νόσου. Συγκεκριμένα, οι χρόνιοι ασθενείς μέσω της ασθένειας τείνουν να  ελέγχουν το θεραπευτή και την ίδια την διαδικασία της θεραπείας, προσπαθώντας να φέρουν στα μέτρα τους την θεραπεία καθώς αδυνατούν να οραματιστούν πώς είναι να ζουν εκτός ΔΔ ( ο εγκέφαλος είναι τυφλός σε κάποια σημεία και δεν επιτρέπει την δημιουργία νέων τελετουργικών και κανόνων προς όφελος της ανάρρωσης). Η νέα καινοτομική παρέμβαση βασισμένη στην νευροβιολογία του εγκεφάλου διευκολύνει πολύ την διαχείριση της νόσου, παρόλο που η ανάρρωση στα πρώτα στάδια είναι μια επίπονη διαδικασία για τον ασθενή ακριβώς γιατί πηγαίνει κόντρα στον ίδιο του τον εγκέφαλο. Οπότε, όσο ο ειδικός δεν είναι εξειδικευμένος στη νόσο, τόσο περισσότερο επιρρεπής είναι να πέσει στην παγίδα της διατήρησης της νόσου.

 

Ποιοι λόγοι πιστεύετε ότι  συμβάλλουν στην εκδήλωση της νόσου ; Ποιο το κοινωνικό της στίγμα;

Καταρχήν είναι σημαντικό να τονίσω ότι η ΔΔ είναι μια πολυπαραγοντική νόσος αποτελούμενη από παράγοντες προδιάθεσης, επιτάχυνσης και διατήρησης της. Τα γονίδια δεν επαρκούν για την ανάπτυξη της ΔΔ αν το περιβάλλον που μεγαλώνει κάποιος δεν τα πυροδοτήσει. Σκεφτείτε την ανάπτυξη της νόσου σαν ένα πιστόλι. Οι σφαίρες είναι τα γονίδια αλλά η σκανδάλη είναι το περιβάλλον. Οπότε και οι δυο παράγοντες είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι για την έναρξη της νόσου.
 Οι έρευνες συνεχώς συνδέουν την νευροβιολογία του εγκεφάλου με την δυνατότητα ανάρρωσης, καθώς και το μικροβίωμα στο έντερο με την ανάπτυξη της νόσου.

Στην περίπτωση της νευρικής ανορεξίας γονιδιακά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που λειτουργούν επιβαρυντικά είναι η τελειομανία, το άγχος, η έμφαση στο λάθος, ο ανταγωνισμός, η αποφευκτικότητα και ο ιδεοψυχαναγκασμός. Τα παραπάνω σε συνδυασμό με το κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον που προωθεί μέσω των προτύπων την ισχνότητα του σώματος με οποιοδήποτε κόστος, αποτελούν το εκρηκτικό μείγμα για να νοσήσει ένα κορίτσι ακριβώς στην φάση που οι ορμόνες (γοναδοτροπίνες) οδηγούν στην εφηβεία.

Αυτό, ωστόσο, που είναι σημαντικό να γνωρίζετε είναι ότι χωρίς περιορισμό τροφής ή ακραίο υποσιτισμό, η νόσος δεν θα εμφανιστεί. Βασική προϋπόθεση για την εμφάνιση της νόσου είναι η δίαιτα. Δυστυχώς όμως, εκατομμύρια έφηβοι πέφτουν σ’ αυτή την παγίδα για τη βελτίωση της εικόνας του σώματος τους, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι να νοσούν.

Όσο για το στίγμα, αυτό ενισχύεται από τη στιγμή που οι διατροφικές διαταραχές θεωρούνται αποκλειστικά ψυχική νόσος. Όμως από το 2009 η επίσημη θέση της Ακαδημίας Διατροφικών Διαταραχών για τον ορισμό των διατροφικών διαταραχών είναι ότι πρόκειται για βιολογική εγκεφαλική ψυχική νόσο. Αυτό βέβαια δεν έχει υιοθετηθεί στην χώρα μας, καθώς  η νόσος χαρακτηρίζεται πρωτίστως ως ψυχολογική με κοινωνικές προεκτάσεις . Αυτός, λοιπόν, ο χαρακτηρισμός φωτογραφίζει το προφίλ του ατόμου ως άκρως προβληματικό συμπεριλαμβανομένης και της οικογένειας η οποία αντιμετωπίζεται ως βασικός αίτιος για την ανάπτυξη της νόσο.


Ποιες συνέπειες επωμίζονται οι οικογένειες των ατόμων που πάσχουν από δ.δ και πόσο συνεργάσιμοι είναι στις καινοτόμες προσεγγίσεις που εσείς εφαρμόζετε;

Οι έρευνες δείχνουν ότι  τα μέλη μιας οικογένειας με ΔΔ βιώνουν τεράστιο αντίκτυπο στην καθημερινότητα τους αλλά και στην ποιότητα ζωής τους. Δυστυχώς οι γονείς αισθάνονται συχνά ενοχή, θυμό και έντονη απογοήτευση. Συναισθήματα που τους αφοπλίζουν και τους εμποδίζουν να λειτουργήσουν βοηθητικά προς την ανάρρωση του παιδιού τους, καθώς ουσιαστικά παγιδεύονται στο φαύλο κύκλο της ΔΔ, η οποία όλο απαιτεί, ορίζει, προστάζει, απειλεί ότι αν δεν γίνει το δικό της τότε η σύγκρουση και η επίθεση είναι αναπόφευκτη. Κατά συνέπεια, η οικογένεια για  να αποφύγει τη σύγκρουση με την ασθενή, συντονίζεται και διευκολύνει την ασθένεια, αναπτύσσοντας μια ιδιαίτερη μεταχείριση απέναντι στο παιδί́: του μαγειρεύει διαφορετικό́ φαγητό́ από τα υπόλοιπα μέλη, του δίνει λεφτά για τις βουλιμικές του κρίσεις , το συνοδεύει σε μακρύς περιπάτους που αποσκοπούν στο κάψιμο θερμίδων κτλ. Έτσι οι γονείς πιστεύουν ότι «προστατεύουν» το παιδί από τις συνέπειες της αυτοκαταστροφικής του συμπεριφοράς. Δυστυχώς όμως αυτή η στάση αντίθετα δεν καταπολεμά τη συμπεριφορά αλλά την επιβραβεύει. Φυσικά, αυτές οι αντιδράσεις των γονέων είναι απόλυτα κατανοητές. Χρειάζονται όμως κάποιον να τους δώσει τη σωστή κατεύθυνση, ώστε να βοηθήσουν αποτελεσματικά τον/την ασθενή.
Ευτυχώς το νέο μοντέλο συνεργασίας με την οικογένεια (New Maudsley Method) και η βασισμένη στη νευροβιολογία του εγκεφάλου παρέμβαση καταφέρνουν  να βοηθήσουν τις  οικογένειες  να κατανοήσουν  πλήρως τι πρέπει να κάνουν  και ταυτόχρονα  να αναπτύξουν όλες εκείνες τις δεξιότητες που ενισχύσουν αποτελεσματικά την διαδικασία της ανάρρωσης. Χωρίς την υποστηρικτή παρουσία  του οικογενειακού ή ευρύτερου περιβάλλοντος, η διαδικασία της ανάρρωσης γίνεται ακόμα πιο δύσκολη και δυσεπίλυτη.



Ποιο ηχηρό  μήνυμα αισιοδοξίας θα θέλατε να μοιραστείτε με τους αναγνώστες μας;

Υπάρχει πλήρης ανάρρωση από τις διατροφικές διαταραχές, υπάρχει ελπίδα και φως στην άκρη του τούνελ. Άλλωστε οι ασθενείς μας δικαιούνται μια αξιοπρεπή φυσιολογική ζωή μακριά από την κόλαση που προκαλεί η νόσος. Όμως οι ΔΔ δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν επαρκώς  από ένα θεραπευτή και έναν γονιό αλλά χρειάζεται συνεργασία της θεραπευτικής ομάδας με την οικογένεια, τους υποστηρικτές και τον ασθενή. Μόνο όλοι μαζί μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την νόσο!

Μαρία Χριστοδούλου

Αρχισυντάκτρια
Share on Google Plus

About Μαρία Χριστοδούλου

This is a short description in the author block about the author. You edit it by entering text in the "Biographical Info" field in the user admin panel.